Bóle brzucha

Wstęp

Bóle brzucha są jednymi z częściej występujących dolegliwości, będących przyczyną wizyty u lekarza pediatry. Najważniejszym wyzwaniem, tak dla lekarza, jak i dla rodziców dziecka, jest prawidłowe rozpoznanie przyczyny bólów brzucha oraz określenie ich charakteru. Bóle brzucha mogą być objawem choroby somatycznej, mieć charakter czynnościowy, ale również mogą być wynikiem istniejących u dziecka problemów psychologicznych.

Obserwacje rodziców i wcześniejsze dokładne wypytanie dziecka o charakter dolegliwości – kiedy pojawił się ból, w jakim miejscu, czy towarzyszą mu inne objawy bądź istnieje związek ze spożywanym posiłkiem – są zwykle kluczowe dla postawienia wstępnej diagnozy. Ważne jest, aby w czasie takiego „wywiadu” nie sugerować dziecku żadnych odpowiedzi, tylko pozwolić mu opowiedzieć o tym, co się dzieje, własnymi słowami. Jeśli ból jest ostry, budzi podejrzenie choroby chirurgicznej, do czasu spotkania z lekarzem nie należy podawać dziecku jedzenia ani picia.

Dr n. med. Jolanta Porębska

Definicje

Bóle brzucha dzieli się zazwyczaj na bóle organiczne spowodowane tzw. chorobą organiczną (jak np. zapalenie wyrostka robaczkowego, niedrożność, choroba Crohna itp.) oraz bóle czynnościowe, wynikające z zaburzenia codziennej czynności przewodu pokarmowego i psychogenne - związane ze stresem. Najczęstsza przyczyna (nawet 70%) dolegliwości leży właśnie w zaburzeniach funkcji układu pokarmowego. Ból występuje tu epizodycznie lub ciągle, przy czym nic nie wskazuje na inne powody - chorobę czy silne emocje, a dodatkowo dziecko może skarżyć się na bóle głowy, kończyn czy zaburzenia snu, jest płaczliwe, niechętnie się bawi i trudno mu skupić uwagę. Bóle dzielimy też na ostre i przewlekłe oraz wymagające interwencji chirurgicznej i niewymagające zabiegu operacyjnego.

Dr n. med. Jolanta Porębska

Ból ostry

Mianem ostrego bólu brzucha określa się ból o nagłym początku lub zmianę charakteru bólu w przebiegu schorzeń przewlekłych. Potocznie używany termin „ostry brzuch” określa sytuację, w której objawy mają nagły charakter i wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej, w tym chirurgicznej. Objawy przypominające „ostry brzuch” mogą wystąpić w chorobach ogólnoustrojowych i nie zawsze są wynikiem chorób przewodu pokarmowego.

Najczęstsze przyczyny ostrego bólu brzucha u dzieci:

Noworodki

Martwicze zapalenie jelit
Choroba Hirschprunga
Niedrożność smółkowa
Atrezja jelit
Zapalenie otrzewnej
Urazowa perforacja jelit

Niemowlęta

Kolka niemowlęca
Ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy
Zaparcie
Zakażenie dróg moczowych
Ostre zapalenie ucha środkowego
Wgłobienie
Skręt jelit, choroba Hirschprunga

Dzieci szkolne

Ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy
Zapalenie wyrostka robaczkowego
Zaparcie
Zakażenie dróg moczowych
Urazy
Zapalenie płuc
Zapalenie krezkowych
węzłów chłonnych

Młodzież

Ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy
Zapalenie wyrostka robaczkowego
Zaparcie
Zapalenia narządów miednicy małej
Skręt jajnika/jądra
Urazy
Zapalenie płuc

Dr n. med. Jolanta Porębska

Przewlekłe bóle brzucha

U dzieci przedszkolnych i szkolnych dużym problemem zdrowotnym są przewlekłe bóle brzucha. Mianem przewlekłych bólów brzucha określa się dolegliwości bólowe, które występują stale lub niemal stale, ze zmiennym nasileniem i rzadko ustępują całkowicie. W odróżnieniu od bólów przewlekłych, nawracające bóle brzucha to zespół objawów bólowych, charakteryzujący się co najmniej jednym epizodem bólu w miesiącu, pojawiający się w ciągu kolejnych trzech miesięcy. Bóle te zakłócają rytm codziennych czynności a epizody bólowe są przedzielone okresami bezobjawowymi.

Powodem dolegliwości mogą być choroby dotyczące przewodu pokarmowego - zakażenia przewodu pokarmowego o różnej etiologii, przewlekłe zapalenie żołądka i dwunastnicy, kamica żółciowa, przewlekłe zapalenie trzustki, nieswoiste zapalenia jelit. Również schorzenia zlokalizowane poza nim mogą być powodem przewlekłych dolegliwości jak np. kamica nerkowa, wodonercze, zakażenia układu moczowego, zapalenie przydatków, a także schorzenia umiejscowione poza j. brzuszną np. płatowe zapalenie płuc, choroba refluksowa przełyku, cukrzyca, nowotwory, zespół Schönleina-Henocha.

Najczęstszą przyczyną przewlekłego bólu brzucha u dzieci są zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego. Czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego to stany, w przebiegu których - zależnie od wieku dziecka - stwierdza się, zmienne kombinacje przewlekłych lub nawracających dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, których nie można wytłumaczyć nieprawidłowościami anatomicznymi, biochemicznymi (w badaniach dodatkowych krwi i moczu).

Mechanizm powodujący powstanie przewlekłego dyskomfortu w zaburzeniach czynnościowych pozostaje niewyjaśniony. Jako przyczynę powstawania bodźców bólowych bierze się pod uwagę zaburzenia czynności, czucia trzewnego oraz nieprawidłowe przewodzenie bodźców pomiędzy trzewnym a ośrodkowym układem nerwowym. Istotną rolę odgrywają także przebyte w przeszłości choroby przewodu pokarmowego o różnej etiologii oraz sytuacja rodzinna dziecka.

Sytuacje, w których można podejrzewać psychosomatyczne podłoże bólów brzucha:

  • początek nawracającego bólu jest związany lub nasila się w związku z negatywnym przeżyciem,
  • ból utrzymuje się razem z trwaniem negatywnego przeżycia,
  • po ustąpieniu stresu ból zmniejsza się lub ustępuje,
  • przed postawieniem diagnozy dziecko wymaga co najmniej rocznej obserwacji,
  • rodzice, pacjent i lekarz zgadzają się z diagnozą.

Ten rodzaj bólu brzucha stanowi około 10-15% przypadków nawracających dolegliwości bólowych i jest związany ze stresową sytuacją rodzinną, szkolną, rówieśniczą (niestabilność rodziny, rozwód rodziców, alkoholizm, przemoc rodzinna i szkolna, wykorzystywanie seksualne dziecka, złe warunki bytowe, brak akceptacji ze strony rówieśników).

Dr n. med. Jolanta Porębska

Kiedy do lekarza

Kiedy i gdzie szukać pomocy lekarskiej? Zwykle, aby wykluczyć organiczne przyczyny bólu brzucha wystarczy dobrze zebrany wywiad, brak objawów alarmowych, prawidłowy rozwój dziecka, brak odchyleń w badaniu fizykalnym. W przypadku nawracających bólów brzucha rozpoznanie powinno mieć charakter pozytywny, tzn. że wywiad i badanie fizykalne powinny sugerować powyższe rozpoznanie. Podstawowe badania diagnostyczne (morfologia, badania moczu, kału na obecność pasożytów czy usg jamy brzusznej) z dużą pewnością pozwalają na wykluczenie choroby organicznej.

Dr n. med. Jolanta Porębska

Alarmujące objawy

Alarmujące objawy związane z przewlekłym bólem brzucha, nakazujące kontakt z lekarzem:

  • przewlekający się ból w prawym górnym lub dolnym kwadrancie brzucha lub ból zlokalizowany dalej od pępka,
  • zaburzenia połykania lub bolesne połykanie,
  • przewlekające się wymioty lub wymioty z krwią,
  • biegunka występująca w nocy,
  • ból brzucha, który budzi dziecko w nocy,
  • promieniowanie bólu do barku, pleców lub kończyn dolnych,
  • objawy ogólne (niewyjaśniona gorączka, chudnięcie, zahamowanie wzrostu lub jego przyspieszenie, opóźnione dojrzewanie płciowe, bóle stawów),
  • w wywiadzie rodzinnym - obciążenie rodzinne chorobami takimi jak: nieswoiste zapalenia jelit, choroba trzewna, choroba wrzodowa, choroby układowe, np. stawów.

Dr n. med. Jolanta Porębska

Domowe sposoby

Co można zrobić w warunkach domowych? Jeżeli nie ma objawów ostrych, wymagających pilnego kontaktu z lekarzem, zaleca się leczenie w zależności od objawu wiodącego. Można stosować leki: poprawiające czynność przewodu pokarmowego, działające rozkurczowo, przeciwwzdęciowo, preparaty probiotyczne. Ważnym elementem jest postępowanie dietetyczne, zapewniające prawidłowe żywienie dziecka w zależności od wieku, z unikaniem pokarmów ciężkostrawnych, ostrych przypraw czy napojów gazowanych oraz dbałość o regularne oddawanie stolca.

Dr n. med. Jolanta Porębska

Bobotic® (Simeticonum). Skład i postać: Krople doustne, 1 ml zawiera 66,66 mg symetykonu. Wskazania do stosowania: Stany nadmiernego gromadzenia się gazów w obrębie przewodu pokarmowego (uczucie pełności w jamie brzusznej, długotrwałe wzdęcia, bębnica pooperacyjna). Środek pomocniczy w przygotowaniu pacjentów do badań diagnostycznych jamy brzusznej, takich jak badania radiologiczne i ultrasonograficzne oraz wziernikowanie żołądka i dwunastnicy. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na symetykon lub którykolwiek ze składników preparatu. Preparatu nie należy stosować u niemowląt poniżej 28 dnia życia. Podmiot odpowiedzialny: Medana Pharma S.A.

© POLPHARMA Biuro Handlowe Spółka z o.o. All rights reserved

Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.